ទស្សនៈ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា “Iki” – ឥរិយាបថ​ដែល​គួរតែយកតម្រាប់តាម​របស់​មនុស្ស​​ពេញ​វ័យ​នៅ​ទឹកដី Edo

ទស្សនៈ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា “Iki” – ឥរិយាបថដែលគួរតែយកតម្រាប់តាម​របស់​មនុស្ស​ពេញវ័យនៅ​ទឹកដី Edo ។

ក្នុងអំឡុងសម័យ Edo – ជាសម័យកាលចុងក្រោយដែលមានវត្តមានរបស់អ្នកចម្បាំងសាមូរ៉ៃ នៅ​ពេល​នោះ​តំបន់​ភាគ​ខាង​កើតនៃទីក្រុងតូក្យូ​សព្វ​ថ្ងៃ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា Edo ។

នៅទីក្រុង Edo ធ្លាប់ជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតលើពិភពលោក ដោយបានបង្កើតរបៀបរស់នៅមួយដែលមានឈ្មោះថា Iki (粋) នេះជារបៀបរស់នៅដែលសក្តិសមសម្រាប់មនុស្សសព្វថ្ងៃយកតម្រាប់តាម។ ជារបៀបរស់នៅដែលបង្កប់ទៅដោយស្មារតីរបស់មនុស្សពេញ​វ័យ។

ដូច្នេះតើ Iki ជាឥរិយាបថបែបណា? ចូរយើងស្វែងយល់តាមរយៈអត្តបទខាងក្រោមទាំងអស់គ្នា។

នៅពេលដែលរំលឹកដល់ Edo មនុស្សម្នានៅតែនិយាយថា៖ 

“អគ្គិភ័យ និងការវាយតប់គ្នាកើតឡើងញឹកញាប់នៅ Edo” ។

នៅសម័យនោះ Edo ជាទីក្រុងដែលមានផ្ទះឈើនៅជាប់ៗគ្នា។ នៅពេលដែលមានអគ្គិភ័យកើតឡើង ភ្លើង​អាចនឹងរីករាលដាល ឆេះបំផ្លាញ​តំបន់​ទាំង​មូល។ ដូច្នេះហើយ មនុស្សនៅសម័យនោះបាន​រក​មធ្យោបាយ និង​អនុវត្ត​វិធីសាស្រ្ត​ពន្លត់​អគ្គិភ័យ​ដែល​ល្អ​បំផុត។

ដោយសារតែគ្មានមធ្យោបាយជួយសង្គ្រោះផ្ទះដែលកំពុងឆាបឆេះ ប្រជាជនគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីរុះរើផ្ទះជិតខាង ដើម្បីការពារកុំឱ្យភ្លើងឆេះរាលដាល។ អ្នកពន្លត់អគ្គិភ័យទទួលភារកិច្ចនេះ ដោយ​ត្រូវ​បំពេញការងារនៅ​ជិត​អណ្តាត​ភ្លើង​កំពុង​ឆាប​ឆេះ។

ព្រោះតែភាពក្លាហាន និងអង់អាចនោះហើយដែលបានធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាបុគ្គលដែលទទួលបាន​ការ​ស្រលាញ់​ចូល​ចិត្ត។

ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រជាជន Edo ជាមនុស្សដែលមានចរិតឆេវឆាវ ដូច្នេះជម្លោះ និងការវាយតប់គ្នាក៏​កើត​ឡើង​ច្រើន​ផង​ដែរ។

ប្រយោគខាងលើបង្កប់អត្តន័យថា ប្រសិនបើគ្មានអណ្តាតភ្លើង និងការវាយតប់គ្នា ដូច្នេះ Edo លែង​ជា Edo ទៀត​ហើយ។

ដោយសារតែមិនដឹងថាពេលណាគ្រោះមហន្តរាយនឹងកើតឡើង ប្រជាជន Edo មានទស្សនៈថា ប្រាក់ដែលរកបាននៅថ្ងៃនេះគួរតែចាយអស់ក្នុងថ្ងៃនេះ។ ព្រោះតែរបៀបរស់នៅហ៊ឺហារ និងចិត្តទូលាយ​នោះ​ហើយបានក្លាយជាលក្ខណៈពិសេសរបស់ប្រជាជននៅ​ទី​នេះ។

ហើយគេប្រើពាក្យ “Iki” សម្រាប់សរសើរមនុស្សដែលពួកគេចាត់ទុកថាឡួយបែបនេះ។ មនុស្សដែល​ពួក​គេ​គោរព កោត​សរសើរ​ចំពោះ​ឥរិយាបថ​ដ៏​ល្អ និង​មាន​ភាព​ទាក់​ទាញ។

និយាយ​ដោយសាមញ្ញ​ទៅ មនុស្សដែលមានឥរិយាបថ Iki ជាមនុស្ស៖

• មិនស្វែងរកផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ឬរំពឹងថានឹងទទួលបានការតបស្នងនោះទេ។
• រស់នៅតាមបែបធម្មតា មិនប្រកាន់ និងមិនជាប់ជំពាក់។
• ចេះគិតគូរដល់អ្នកដទៃ និងមានចិត្តមេត្តាករុណា។
• ស្លៀកពាក់ និងទង្វើសាមញ្ញ ស្អាតបាត និងគួរសម។

នៅពេលដែលឃើញនរណាម្នាក់ជួបទុក្ខលំបាក អ្នកដែលមានឥរិយាបថ Iki មិនរំពឹងថានឹងទទួល​បាន​ការ​តប​ស្នង​នោះ​ទេ គ្រាន់តែជួយដោយស្ងៀមស្ងាត់ ហើយចាកចេញទៅដោយស្ងៀមស្ងាត់​ប៉ុណ្ណោះ។

ពួកគេមិនស្លៀកពាក់បែបហ៊ឺហារ និងឆើតឆាយនោះទេ ហើយក៏មិនបានយកតាមអ្វីដែលមិនចាំ​បាច់​ដែរ។

ប្រហែលជាក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ អ្នកមានងាយនឹងទទួលបានការស្រលាញ់ចូលចិត្តពីអ្នកដទៃជាង។ ប៉ុន្តែនៅសម័យកាល Edo ចំណុចនោះមិនមែនជាកត្តាដែលកំណត់ពីឥរិយាបថរបស់មនុស្ស​ម្នាក់​ឡើយ។

ឧទាហរណ៍ដូចជាក្នុងចំណោមចោរដែលធ្លាប់បង្ហាញខ្លួនតាមដងផ្លូវនៅទីក្រុង Edo មានមនុស្សម្នាក់​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា Nezumi Kozo ពោល​គឺ​កណ្ដុរ​តូច។

ទោះបីជារឿងនោះ​ពិត​ឬ​មិន​ពិត​ពិបាក​នឹង​កំណត់​ណាស់ ប៉ុន្តែ​គេ​និយាយ​ថា មនុស្ស​ម្នាក់​នេះកំណត់​គោល​​ដៅ​តែ​គ្រួសារ​អ្នក​មាន​ប៉ុណ្ណោះ លួច​ប្រាក់​ហើយ​យក​ទៅ​ចែកឲ្យ​មនុស្ស​ក្រីក្រ។

ជាការពិតណាស់ លួចប្លន់មិនមែនជារឿងដែលអាចទទួលយកបាននោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រជា​ជន Edo នៅតែចាត់ទុកលោកជាមនុស្សក្លាហាន និង​មាន​ស្មារតី Iki ។

ទន្ទឹមនឹងនោះ ក្នុងល្ខោន Kabuki – ជាទម្រង់សិល្បៈល្ខោនដែលមានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងខ្លាំងនៅ​សម័យ Edo – មានរឿងរ៉ាវជាច្រើននិយាយពីស្មារតី Iki ។

នោះគឺជារឿងរ៉ាវនិយាយពីអ្នកចម្បាំងសាមូរ៉ៃបានលះបង់ជីវិតព្រោះតែម្ចាស់ដែលខ្លួនបម្រើ។

ជារឿងរ៉ាវរបស់បុរសម្នាក់ ព្រោះតែនារីដែលខ្លួនស្រលាញ់បានលះបង់ទាំងឋានៈ និងទ្រព្យសម្បត្តិ ដោយ​ព្រម​រស់​នៅជាមួយនាងអស់មួយជីវិត។

រឿងរ៉ាវទាំងនេះធ្វើឲ្យរំភើបចិត្តមនុស្ស ព្រោះវាបានលើកតម្កើងសាមគ្គីភាព ភាពស្មោះត្រង់ និងស្មារតីហ៊ានលះបង់ខ្លួនព្រោះតែអ្នកដទៃ។

សូម្បីតែសមាជិកក្រុម Yakuza ក៏ធ្លាប់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រភេទមនុស្សដែលមានស្មារតីនេះ​ផង​ដែរ។

គេ​និយាយ​ថា នៅពេលដែលជួបការលំបាក នៅពេលនោះមនុស្សជាច្រើនថែមទាំងទៅរកក្រុម Yakuza ដើម្បី​សុំ​ជំនួយ ជំនួសឲ្យ​អាជ្ញាធរ។

ជាការពិតណាស់ ក្រុម Yakuza ធ្វើសកម្មភាពមិនគោរពតាមច្បាប់ ដូច្នេះក៏មិនអាចសរសើរពួក​គេ​ទាំង​ស្រុង​ដែរ។

ផ្ទុយនឹង Iki អ្នកដែលគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន មិនមានចិត្តអាណិតអាសូរ ឬគិតដល់អ្នកដទៃត្រូវបានគេហៅថា Yabo (野暮) – ជាមនុស្សអួតអាង ធម្មតា ខ្វះការគួរសម។

ការដែលមនុស្សម្នាក់ត្រូវបានចាត់ទុកថាមានស្មារតី Iki ឬ Yabo មិនស្ថិតលើទ្រព្យសម្បត្តិ ឬរូប​រាងខាងក្រៅ​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែជាឥរិយាបថដែលពួកគេមាន និងទឹកចិត្តដែលពួកគេបន្សល់ទុកក្នុងជីវិត​របស់​អ្នក​ដទៃ។

ក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ តើមនុស្សដែលរស់នៅតាមបែប Yabo – គិតតែពីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ហើយភ្លេចគិតពីទឹកចិត្តមេត្តាករុណា – កាន់តែច្រើនឡើងមែនទេ?

ប្រហែលជាអ្នកដែលផ្តោតលើការប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិសម្រាប់ខ្លួនឯងងាយនឹងរកបានប្រាក់ច្រើនជាង។ ទ្រព្យសម្បត្តិអាចធ្វើឱ្យជីវិតល្អប្រសើរ ប៉ុន្តែមិនប្រាកដថាធ្វើឱ្យមនុស្សស្ងប់ចិត្តនោះទេ។

ព្រោះថាតម្លៃរបស់មនុស្សម្នាក់មិនស្ថិតលើអ្វីដែលពួកគេមានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ​បង្ហាញ​តាម​​រយៈ​សកម្មភាព​ដែល​ពួក​គេ​ធ្វើ​ចំពោះ​អ្នក​ដទៃ​។ ពេលខ្លះទង្វើដ៏ស្ងប់ស្ងាត់មួយ ផ្តល់ជំនួយដោយ​មិន​រំពឹង​ការ​តប​ស្នង មាន​តម្លៃ​ជា​ជាង​ពាក្យ​សម្ដី​ផ្អែម​ល្ហែម​ទៅ​ទៀត។

ខ្ញុំផ្ទាល់ក៏ចង់ចងចាំរឿងនេះរហូតដែរ ដោយអាចកែប្រែខ្លួនជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ សង្ឃឹមថានៅថ្ងៃណា​មួយ នៅពេលដែលរំលឹកដល់ឈ្មោះរបស់ខ្ញុំ មនុស្សនឹងចងចាំស្មារតី Iki ជាមនុស្សម្នាក់ដែលចេះ​រស់​​នៅ​​ដើម្បី​​អ្នក​​ដទៃ។

Abe Kengo