ហេតុអ្វីបានជា​ជប៉ុន​ធ្លាប់​ដាក់​ទោស​ប្រហារ​ជីវិត​អ្នក​ដែល​សម្លាប់​សត្វ​ឆ្កែ? ការ​ពិត​នៅ​ពី​ក្រោយ​ច្បាប់​ដ៏​ចម្រូង​ចម្រាស​នៅ​សម័យ Edo

ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​ជប៉ុន​ធ្លាប់​ដាក់​ទោសប្រហារជីវិត​អ្នក​ដែល​សម្លាប់​សត្វ​ឆ្កែ? ការ​ពិត​នៅ​ពី​ក្រោយច្បាប់​ដ៏​ចម្រូង​ចម្រាស​នៅ​សម័យ Edo ។

ជប៉ុនត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសដែលមាន​មនុស្សមានអត្តចរិកល្អិតល្អន់ ចិត្តល្អ និង​មានទំនាក់​ទំនងជាមួយនឹងធម្មជាតិ។ ទោះជាយ៉ាងណា មាន​មនុស្ស​តិច​ណាស់ដែល​ដឹង​ថា ឫស​គល់នៃ​ចរិត​លក្ខណៈដ៏ល្អនោះបែរជាផ្តើមចេញពីច្បាប់មួយក្នុង​ចំណោម​ច្បាប់ដែលគួរ​ឲ្យ​ស្អប់​បំផុត​ក្នុងប្រវត្តិ​សាស្ត្រ។

នៅប្រទេសជប៉ុនធ្លាប់មានសម័យកាលនិយាយពីបុគ្គលដែលមានសកម្មភាពធ្វើបាប ឬសម្លាប់សត្វឆ្កែយ៉ាងឃោរឃៅ ត្រូវទទួលខុសត្រូវដោយប្រើជីវិត។ ជាសម័យកាលដែលការបរបាញ់ដើម្បីភាព​រីក​រាយ​ត្រូវបានចាត់ទុកជាបទឧក្រិដ្ឋ។ ហើយក៏ជាសម័យកាលមួយដែលជីវិតរបស់សត្វដ៏តូចបំផុត​ត្រូវ​បាន​ការ​ពារ​​ក្នុង​​នាម​​ប្រទេស​​ជាតិ​​ផង​ដែរ។

មនុស្សលោកសើចចំអកដោយនិយាយថា នោះជាកម្រងច្បាប់​ឆ្កួតៗរបស់លោកមេទ័ព​ម្នាក់​ដែល​ស្រឡាញ់​​សត្វ​​ឆ្កែយ៉ាងខ្លាំង។ ប៉ុន្តែ​​ប្រសិន​បើ​​យើង​ងាក​​ទៅ​មើល​​​ទំព័រ​​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​​នោះ​ឡើង​វិញ យើង​​នឹង​ឃើញថាកម្រងច្បាប់នេះមិនមែនជារឿងឆ្កួតលីលានោះទេ ប៉ុន្តែ​ជា​ថ្នាំដ៏ល្វីងដែល​ត្រូវ​បាន​​ដាក់ចេញដើម្បីផ្លាស់​ប្តូរ​សង្គម​មួយ​ដែល​កំពុង​បាត់បង់​មនុស្សធម៌បន្តិច​ម្តងៗ។

កម្រងច្បាប់ដ៏ចម្រូងចម្រាសនេះមានឈ្មោះថា “ក្រឹត្យស្ដីពីក្ដីមេត្តាចំពោះភាវៈមានជីវិត” (Shorui Awaremi no Rei) ដែល​មាន​ន័យ​ថា “បទបញ្ជាមានមេត្តាករុណាចំពោះសត្វលោកទាំងអស់” ។

ច្បាប់នេះត្រូវបានអនុម័តកាលពីរាប់រយឆ្នាំមុន ក្នុងសម័យកាលដែលសាមូរ៉ៃកំពុងប្រើដាវរបស់ខ្លួនគ្រប់គ្រងទឹកដីជប៉ុន។ នៅពេលនោះ រាជការរបស់អធិរាជគ្រាន់តែជានិមិត្តរូបប៉ុណ្ណោះ អំណាច​គ្រប់​គ្រង​ប្រទេសស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់ត្រកូល Tokugawa ជាត្រកូលដ៏ល្បីដែលបានគ្រប់គ្រងប្រទេសជប៉ុនអស់រយៈពេលប្រហែល ២៦០ ឆ្នាំ។ ហើយអ្នកដែលបានចុះហត្ថលេខាអនុម័តច្បាប់នេះគឺ Tokugawa Tsunayoshi – លោកមេទ័ពជំនាន់ទី ៥ ។

ដោយមានគោលដៅខ្ពស់បំផុតចង់ឲ្យប្រជាជនឲ្យតម្លៃជីវិតសត្វលោកទាំងអស់ ច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងឃោរឃៅ ដែលក្នុងនោះអ្នកណាធ្វើបាប ឬសម្លាប់សត្វឆ្កែយ៉ាងឃោរឃៅ ត្រូវសងដោយជីវិត។

នៅពេលដែលច្បាប់នេះត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងប្រទេសជប៉ុន ការខឹងសម្បារ និងកំហឹង​បាន​ផ្ទុះ​ឡើង។ មនុស្សមួយចំនួនត្អូញត្អែរនិយាយថា៖ “លោកមេទ័ពម្នាក់នោះស្រលាញ់សត្វឆ្កែ​ដល់​ឆ្កួត​ហើយ ដោយ​ឲ្យ​តម្លៃ​ជីវិតសត្វខ្ពស់ជាង​មនុស្ស​ទៅ​ទៀត” ។

ប៉ុន្តែប្រជាជននៅពេលនោះមិនបានដឹងថា បង្កប់នៅពីក្រោយកម្រងច្បាប់ដែលបានអនុម័តនោះ គឺជាក្តីកង្វល់ដ៏ធំមួយ ដែលមានគោលបំណងផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតរបស់ប្រជាជាតិទាំងមូលនោះ​ទេ។

តាំងពីសម័យបុរាណកាល ជប៉ុនធ្លាប់ជាប្រទេសដែលក្រីក្រ និងលំបាក។ រដូវក្ដៅអាកាសធាតុក្តៅរហូតដល់ថ្នាក់មនុស្សអាចនឹងដួលសន្លប់នៅតាមដងផ្លូវ ចំណែកឯរដូវរងាត្រជាក់ខ្លាំង។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណឹង ទឹកដីនេះទទួលរងគ្រោះមហន្តរាយគ្រប់ប្រភេទដូចជារញ្ជួយដី រលកយក្ស ទឹកជំនន់ ព្យុះ និង​គ្រោះ​រាំង​ស្ងួត​អូស​បន្លាយ។ ការលំបាកទាំងនោះបង្កើតបានជាទេសភាពធម្មជាតិដ៏អស្ចារ្យ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ បែរជាធ្វើឲ្យមនុស្សធ្លាក់ក្នុងការប្រយុទ្ធស្លាប់រស់យ៉ាងឃោរឃៅ។

ក្នុងសភាពក្រលំបាកនាសម័យនោះ ការដណ្តើមយកជីវិតរបស់មនុស្សដែលទន់ខ្សោយជាងបានក្លាយទៅជារឿងធម្មតា ដើម្បីឲ្យអ្នកនៅរស់អាចបន្តជីវិត។ ក្នុងគ្រួសារដែលរស់នៅតាមតំបន់ជនបទ ប្រសិនបើកើតបានកូនប្រុស ពួកគេនឹងចិញ្ចឹមបីបាច់ដើម្បីក្លាយជាប្រភពកម្លាំងពលកម្មនាពេលអនាគត។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើកើតបានកូនស្រី នៅពេលដែលការចំណាយមិនកាត់បន្ថយ ហើយកម្លាំងពលកម្មមិនមានច្រើន ក្មេងដ៏គួរឲ្យអាណិតតែងតែត្រូវដកហូត​សិទ្ធិ​រស់​រានមានជីវិតពេលទើបនឹងកើត។

មនុស្សចាស់ជរាដែលលែងមានកម្លាំងធ្វើការងារក៏ត្រូវយកទៅចោលនៅលើភ្នំស្ងាត់ដើម្បីទុកស្បៀង​អាហារ​បន្តិច​បន្តួច​នោះ​ឲ្យ​កូន​ចៅ។ ឬមនុស្សដែលមានជំងឺក៏ត្រូវគេទុកចោលឲ្យស្លាប់ ឬជួនកាលថែមទាំងត្រូវគេសម្លាប់​ទៀត​ផង។

សោកនាដកម្មទាំងនោះកើតឡើងមិនមែនព្រោះតែជនជាតិជប៉ុនមានឈាមត្រជាក់នោះទេ ប៉ុន្តែ​ដើម្បីរស់រានមានជីវិតព្រមទទួលយកវាសនា ពួកគេត្រូវសម្របខ្លួន ដោយទទួលយកទំនៀមទម្លាប់​ដ៏​សោក​សៅ​ទាំងនោះ​ចាត់​ទុក​ដូច​ជា​រឿង​ធម្មតា។

ដោយប្រឈមនឹងការឈឺចាប់ទាំងនោះ លោកមេទ័ពចង់ឲ្យប្រជាជនយល់កាន់តែច្បាស់អំពីតម្លៃនៃជីវិត។ ដើម្បីសម្រេចបាននូវគោលដៅនោះ លោកយល់ឃើញថា ជាដំបូងពួកគេត្រូវរៀនចេះឲ្យតម្លៃជីវិតរបស់សត្វលោកទាំងអស់ដែលនៅជុំវិញខ្លួន មិនមែនមានតែជីវិតមនុស្សនោះទេ។ នេះជាមូលហេតុដែលកម្រងច្បាប់នេះត្រូវបានអនុម័ត។

ឃ្លានីមួយៗក្នុងច្បាប់នេះ គោលដៅដែលត្រូវការពារមិនមែនមានតែសត្វឆ្កែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានសរសេរយ៉ាងច្បាស់ថារួមទាំងទារក មនុស្សចាស់ អ្នកជំងឺ មនុស្សដែលក្រលំបាក និងជនដែល​ងាយ​រង​គ្រោះ​បំផុត​ក្នុង​សង្គម។

ជនជាតិជប៉ុនជឿថា មិនត្រឹមតែមនុស្ស និងសត្វប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែរុក្ខជាតិក៏មានជីវិតផង​ដែរ។ ទោះបីជាម្នាក់នោះហូបបួសក៏ដោយ នៅតែកំពុងដកហូតជីវិតរបស់រុក្ខជាតិដើម្បីបន្តជីវិតរបស់​ខ្លួន។ អ្វីៗទាំងអស់ចិញ្ចឹមសត្វមានជីវិតទាំងឡាយ ជីវិតរបស់មនុស្សត្រូវបានដោះដូរដោយជីវិត​របស់​សត្វ​ដទៃ​ទៀត ក្លាយជាថាមពលចិញ្ចឹមរាងកាយ។ ហើយ​យើង​ជំពាក់​បំណុល​ជីវិត​ទាំង​នោះ។

ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ផ្នត់គំនិតនៃការដឹងគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះអាហារមួយពេលៗ ឲ្យតម្លៃ​លើជីវិតរបស់អ្វីៗទាំងអស់ ហើយ​ទទួល​យក​គ្រប់​ល្មម​ចំណែក​របស់​ខ្លួន​បាន​ចាក់​ឫស​យ៉ាងជ្រៅ​នៅ​ក្នុង​​ចិត្ត​​គំនិត​​របស់​​ប្រជាជន​​ជប៉ុន ដែល​បាន​ក្លាយ​ជាលក្ខណៈវប្បធម៌ដ៏ពិសេសរហូតមក​ដល់​​សព្វ​​ថ្ងៃ​​នេះ។

ហើយគេនិយាយថា ដោយសារកម្រងច្បាប់ចម្លែកកាលពីសម័យនោះ បានក្លាយជាចំណុចចាប់ផ្តើម​​នៃ​​ផ្នត់​​គំនិត​​នេះ។

ទោះជាយ៉ាងណា គួរឲ្យស្តាយ គោលបំណងដ៏ល្អរបស់លោកមេទ័ពបែរជាមិនអាចបន្តទៅកាន់វណ្ណៈអនុវត្តច្បាប់បានទៅវិញ។ ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់មន្រ្តីរាជការបានធ្វើឲ្យកម្រងច្បាប់ក្លាយជា​ឧបករណ៍ ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​ប្រជាជនហួសហេតុ។ ដោយសារសកម្មភាពហួសហេតុទាំងនេះបានធ្វើឲ្យគំនិត​មនុស្ស​ធម៌​ប្រែជា “ច្បាប់អាក្រក់” ក្នុងក្រសែភ្នែកប្រជាជន។

ក្រោយពេលលោកមេទ័ព Tsunayoshi ទទួលមរណៈភាព បទប្បញ្ញត្តិមួយចំនួនត្រូវបាន​លុប​ចោល បង្រួមដែនកំណត់ ហើយប្តូរទៅផ្តោតលើការឲ្យតម្លៃជីវិតមនុស្សវិញ។ ទោះជាយ៉ាងណា គំនិត​ដើមនៅតែបន្ត ចំណុចដែលហួសហេតុត្រូវបានដកចេញ ហើយទទួលបានការយល់ស្របពីប្រជាជន។

ទោះបីជាធ្លាប់ទទួលការរិះគន់ជាច្រើនក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រសិនបើក្រឡេកមើលដោយយុត្តិធម៌ យើងអាចមើលឃើញថា ដោយសារតែវិធានការដ៏រឹងមាំរបស់លោក ទើបប្រជាជនជប៉ុនដឹងខ្លួន ផ្លាស់ប្តូរគំនិត ហើយបើកចិត្តយោគយល់គ្នាទៅវិញទៅមក ទើបយល់ព្រមទទួលយក និងយល់ពីគ្នា។

ប្រហែលជាអ្វីដែលលោក Tsunayoshi ចង់បានមិនមែនគ្រាន់តែជាប្រទេសមួយដែលចេះការពារសត្វឆ្កែនោះទេ។ អ្វីដែលលោកចង់បាន… ជាប្រទេសមួយដែលមិនបោះបង់ចោលមនុស្សទន់ខ្សោយ ជា​ប្រទេស​មួយ​ដែល​ចេះ​ឱនក្បាលចំពោះជីវិតដែលតូចបំផុត។

ទោះបីជាច្បាប់នោះត្រូវមនុស្សលោករិះគន់ ថែមទាំងត្រូវគេចាត់ទុកជា “ច្បាប់អាក្រក់” ក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែបង្កប់នៅពីក្រោយបទប្បញ្ញត្តិដ៏តឹងរ៉ឹងទាំងនោះ បែរជាមានគោលបំណងចង់បន្សល់ទុកក្នុង​ចិត្ត​មនុស្ស​ពាក្យ​ថា “ជីវិត” ។

មនុស្សចង់រស់រានមានជីវិតត្រូវដណ្តើមយកជីវិតមួយផ្សេងទៀត។ មិនថាសត្វ ត្រី បង្គា ឬសូម្បីតែរុក្ខជាតិ​នោះ​ទេ។

ដូច្នេះហើយ មនុស្សកាន់តែមិនអាចបំភ្លេចការដឹងគុណចំពោះ “ការរស់រានមានជីវិត” នោះឡើយ។

ដរាបណាយើងនៅតែអាចឱនក្បាលអរគុណមុនពេលទទួលទានអាហារ មនុស្សនៅតែអាចរក្សាចិត្តមេត្តាករុណា។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលការលះបង់របស់សត្វលោកទាំងអស់ប្រៀបដូចជារឿងធម្មតា… នោះ​ជា​ពេល​ដែ​លជីវិត​ប្រែ​ជា​គ្មាន​តម្លៃ។

សព្វថ្ងៃនេះ ប្រទេសជប៉ុនបានក្លាយ​ជាប្រទេសដែលមាន​អំណាច។ ប្រជាជនមិនចាំបាច់បោះ​បង់​ចោលមនុស្សចាស់នៅលើភ្នំ​ទៀត​ឡើយ ហើយក៏មិនចាំបាច់ជ្រើសរើសរវាងជីវិត និងសេចក្តីស្លាប់ ដើម្បី​តែ​បាយ​មួយ​ចាន​ទៀត​​ដែរ។

ប៉ុន្តែ… ក្នុងយុគសម័យដែលពោរពេញនេះ តើ​ហាក់​បី​ដូច​ជា​មនុស្ស​កំពុង​បាត់​បង់​ការ​ឲ្យ​តម្លៃ​ចំពោះជីវិត​មែន​ដែរ​ទេ?

អ្វីដែលលោក Tsunayoshi ចង់បន្សល់ទុកសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ ប្រហែលមិនមែនគ្រាន់​តែ​ជា​កម្រង​ច្បាប់​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ។

ប៉ុន្តែជាបេះដូងមួយដែលឈឺចាប់ចំពោះទុក្ខវេទនារបស់ជីវិតមួយផ្សេងទៀត។

Abe Kengo